Ilmiy loyihalar

1.

1. Har bir loyiha uchun individual sahifa mavjud, u quyidagi bo‘limlarni o‘z ichiga oladi:

- Loyihaning nomi va kodi

«Tadqiqot va klinik amaliyotlarni strategik modernizatsiya hamda salohiyatni oshirish orqali transformatsiya qilish Respublika ixtisoslashtirilgan ilmiy-amaliy tibbiyot markazi terapiya va tibbiy reabilitatsiya yo‘nalishida» PRIM-01-28

- Loyiha rahbari va hamijrochilar — suratlar, lavozimlar, qisqacha ilmiy biografiya va professional profillar

Loyiha rahbari: Uzoqov Djamol Kamilovich

Jamoa:

Loyiha koordinatori: Baxromxon Anishkovich Alyavi

Xalqaro ekspert: Igor Petrovich Vixrov

Katta ilmiy xodim: Shovkat Qodirovich Mo‘minov

Kichik ilmiy xodim: Nigmonov Boqodir Baxtiyorovich

- Loyiha tavsifi (maqsad, vazifalar, gipoteza) — tadqiqotning asosiy yo‘nalishlari, dolzarbligi va ilmiy yangiligi.

Respublika ixtisoslashtirilgan ilmiy-amaliy tibbiyot markazi terapiya va tibbiy reabilitatsiya yo‘nalishida o‘zining ilmiy va klinik infratuzilmasini milliy hamda xalqaro standartlarga muvofiq ravishda modernizatsiya qilishni maqsad qilgan. Ushbu Institutsional modernizatsiya rejasi (IMP) ilmiy salohiyatni rivojlantirish, klinik amaliyotni takomillashtirish va ta’lim jarayonlarini yangilashga yo‘naltirilgan bo‘lib, innovatsiyalarni joriy etish va tibbiy xizmatlar sifatini oshirishga xizmat qiladi.

Maqsad:

Loyiha tadqiqot infratuzilmasini yangilash, boshqaruv va strategik rejalashtirish tizimlarini mustahkamlash, shuningdek xodimlar va tadqiqotchilarning kasbiy salohiyatini oshirishga qaratilgan. Ushbu vazifalarning bajarilishi natijasida sun’iy intellekt (AI) texnologiyalarini diagnostika va klinik tadqiqotlarga integratsiya qilish imkoniyati yaratiladi. Shuningdek, loyiha doirasida bilim almashinuvi va jamoatchilik bilan hamkorlikni kuchaytirish orqali tibbiy xizmatlarni yanada takomillashtirish va aholining sog‘liqni saqlash sohasidagi faolligini oshirish rejalashtirilgan.

Usullar:

Modernizatsiya tadbirlari quyidagilarni o‘z ichiga oladi:

• Sun’iy intellekt asosidagi zamonaviy diagnostik tizimlarni xarid qilish va tadqiqot infratuzilmasini raqamlashtirish;
• AI, farmakogenetika va sog‘liqni boshqarish yo‘nalishlarida malaka oshirish dasturlarini o‘tkazish;
• Qaror qabul qilish va resurslarni taqsimlashni optimallashtirish uchun kompleks boshqaruv tizimini joriy etish;
• Xalqaro ilmiy muassasalar va texnologik kompaniyalar bilan strategik hamkorlik o‘rnatish, bilim almashish va sog‘liqni saqlash yechimlarini hamkorlikda ishlab chiqish;
• Ilmiy natijalarni chop etish va ilmiy hamjamiyatda tajriba almashish bo‘yicha tadbirlar o‘tkazish.

Natijalar:

Qisqa muddatda loyiha zamonaviy infratuzilma va raqamli vositalarni joriy etish orqali ilmiy salohiyatni va klinik ish sifati darajasini oshiradi. O‘quv dasturlari xodimlarning malakasini oshiradi, strategik hamkorlik esa innovatsion faoliyatni tezlashtiradi. O‘rta muddatda markaz xalqaro akkreditatsiyani qo‘lga kiritib, profilaktik kardiologiya va reabilitatsiya sohasida yetakchi markaz sifatida o‘z mavqeini mustahkamlaydi. Uzoq muddatli natijalarga esa tibbiy yordam sifati yaxshilanishi, tadqiqot imkoniyatlarining kengayishi va markazning xalqaro nufuzining oshishi kiradi.

Xulosa:

Loyihaning amalga oshirilishi markazni tibbiy innovatsiyalar markaziga aylantiradi — u yerda sun’iy intellekt, fanlararo hamkorlik va yuqori malakali kadrlar birlashadi. Ushbu tashabbuslar markazning ilmiy tadqiqot, ta’lim va klinik amaliyotdagi yetakchi o‘rnini mustahkamlaydi hamda O‘zbekiston va undan tashqaridagi aholining sog‘lig‘ini yaxshilashga xizmat qiladi.

- Ijro muddatlari va bosqichlarning amalga oshirilish holati (progress-bar bilan) - har bir bosqich bo‘yicha rejalashtirilgan muddatlar, mas’ullar va bajarilish foizi interaktiv ko‘rinishda

Ijro muddati va bosqichlarning bajarilish holati

Loyihaning umumiy bajarilish darajasi: 82% yakunlangan

Erishilgan asosiy bosqichlar:

• Ilmiy-tadqiqot infratuzilmasi to‘liq o‘rnatilgan va faoliyat yuritmoqda.
• Strategik reja va boshqaruv tizimi tasdiqlangan.
• O‘quv va xalqaro akkreditatsiya dasturining birinchi bosqichi yakunlanmoqda.

Qolgan faoliyat yo‘nalishlari:

• Yakuniy natijalarni tarqatish va ochiq nashrlar tayyorlash (M10–M12).
• EAPC akkreditatsiyasi uchun hujjatlarni yakunlash.
• Jamoatchilikni jalb etish kampaniyasi va yakuniy baholashni o‘tkazish.

- Qatnashchilarni jalb qilish statistikasi -  loyiha doirasida qatnashuvchilar soni, jinsiy va yosh bo‘yicha taqsimoti, skrining va ro‘yxatga olish natijalari.

Ishtirokchilarni jalb etish statistikasi

Hisobot davrida Institutsional modernizatsiya rejasi (IMP) doirasidagi klinik va ilmiy tadqiqot komponentlari uchun ishtirokchilarni jalb qilish jarayoni muvaffaqiyatli boshlangan va tasdiqlangan protokolga muvofiq amalga oshirilgan.

Jami 214 nafar ishtirokchi skriningdan o‘tkazilgan bo‘lib, ulardan 186 nafari (86,9%) tanlov mezonlariga javob bergan va markazning kardiologiya hamda tibbiy reabilitatsiya bo‘yicha amaldagi dasturlariga kiritilgan.

Ishtirokchilar asosan yurak ishemik kasalligi, arterial gipertoniya va revaskulyarizatsiyadan keyingi holatlar bilan og‘rigan bemorlarni o‘z ichiga olgan.

Jinsiy taqsimot muvozanatli bo‘lgan — 56% erkaklar va 44% ayollar, o‘rtacha yosh esa 61,4 ± 8,7 yoshni tashkil etgan.

Ishtirokchilarni jalb etish sur’ati barcha bosqichlar davomida barqaror o‘sishni ko‘rsatib, 10-oyga kelib rejalashtirilgan ro‘yxatga olish hajmining 95% ga erishilgan.

Protokoldan jiddiy og‘ishlar yoki jalb jarayonida muammolar qayd etilmagan.

Klinik bo‘limlar bilan uzluksiz hamkorlik va raqamli bemorlar bazasidan foydalanish samarali skrining va ma’lumotlarning butligini ta’minlagan.

Shuningdek, sun’iy intellekt (AI) asosida ishlab chiqilgan ishtirokchi tanlash vositalarining joriy etilishi tanlov tezligi va aniqligini oshirib, loyihaning umumiy maqsadini — ma’lumotlarga asoslangan modernizatsiya va yurak-qon tomir kasalliklari bo‘yicha bemorlarni stratifikatsiya qilish tizimini rivojlantirishni qo‘llab-quvvatladi.

- Yuklangan hujjatlar: Tadqiqot protokoli,

Axborotli rozilik shakllari, Rekruting va skrining chek-listlar, Etik xulosalar va ruxsatnomalar, Barcha hujjatlar PDF / DOCX formatlarda joylashtiriladi, raqami va tasdiqlangan sanasi ko‘rsatiladi.

1. Tadqiqot protokoli

Tadqiqotning to‘liq protokoli maqsadlar, metodologiya, kiritish va chiqarish mezonlari, xavfsizlik monitoringi tartiblari hamda ma’lumotlarni boshqarish rejasini o‘z ichiga oladi. Hujjat Xelsinki deklaratsiyasi (2013-yil), Yaxshi klinik amaliyot (ICH-GCP E6[R3]) va O‘zbekiston Respublikasi milliy axloqiy ko‘rsatmalariga muvofiq ishlab chiqilgan.
Protokol Respublika ixtisoslashtirilgan ilmiy-amaliy tibbiyot markazi terapiya va tibbiy reabilitatsiya yo‘nalishidagi Institutsional etika qo‘mitasi tomonidan ko‘rib chiqilib, 2025-yil 3-yanvarda 01-sonli qaror bilan ma’qullangan.

2. Axborotli rozilik shakllari

Standartlashtirilgan axborotli rozilik shakllari (ICF) uch tilda — o‘zbek, rus va ingliz tillarida tayyorlangan bo‘lib, bu ishtirokchilar uchun tildagi va madaniy tushunarlilikni ta’minlaydi.
Shakllar quyidagi bo‘limlarni o‘z ichiga oladi:
• Tadqiqotning maqsadlari va o‘tkazilish tartibi
• Mumkin bo‘lgan xavflar va kutilayotgan foyda
• Ixtiyoriy ishtirok va rad etish huquqi
• Ma’lumotlarning maxfiyligi va anonimlashtirish tartiblari
• Etika qo‘mitasi bilan bog‘lanish uchun aloqa ma’lumotlari
Barcha ishtirokchilar (yoki ularning qonuniy vakillari) tadqiqotga kiritilishdan oldin yozma rozilik bergan.

3. Ishtirokchilarni jalb qilish va skrining chek-listlari

Tanlov jarayonining shaffofligi va qayta takrorlanishini ta’minlash maqsadida strukturaviy chek-listlar qo‘llanilgan.
Har bir chek-list quyidagilarni o‘z ichiga oladi:
• Kiritish/chiqarish mezonlariga moslikni tekshirish
• Demografik va klinik xususiyatlarni qayd etish
• Rozilik va ma’lumot maxfiyligiga rioya etilishini hujjatlashtirish
• Skriningni o‘tkazgan tadqiqotchining imzosi va sanasi
Elektron nusxalar loyihaning raqamli ma’lumotlarni boshqarish tizimida saqlanadi, bu esa auditga tayyorlik va ma’lumotlar izchilligini ta’minlaydi.

4. Etik xulosalar va talablar bajarilishi

Loyiha Milliy etika qo‘mitasi hamda Institutsional etika kengashi (IRB) tomonidan ijobiy etik xulosa olgan bo‘lib, bu ishtirokchilar xavfsizligi, ma’lumotlar maxfiyligi va ilmiy halollik tamoyillariga to‘liq rioya etilganini tasdiqlaydi.
Etik nazorat doimiy ravishda amalga oshiriladi — nojo‘ya holatlar, protokoldan og‘ish yoki o‘zgartirishlar yuzasidan muntazam monitoring va hisobot taqdim etiladi.
Loyiha amalga oshirilgan davrda hech qanday etik buzilishlar yoki ishtirokchilardan shikoyatlar qayd etilmagan.

Xulosa jadvali

- Ma’lumotlar buluti (Data Cloud) bo‘limlar: Tayyor ishlnmagan ma’lumotlar (Raw Data) - klinik, laborator va tasviriy ma’lumotlar.

Jadvallar va qayta ishlangan ma’lumotlar (Analytical Tables) - tozalangan va tahlilga tayyor ma’lumotlar.

Hisobotlar va ichki hujjatlar (Reports) - oraliq va yakuniy hisobotlar, audit va monitoring fayllari.

Nashrlar (Publications) - ilmiy maqolalar, tezislar, posterlar (DOI / PubMed bilan indekslangan).

Tahlil skriptlari (Analysis Scripts) - R, Python, Stata kodlari, tahlil natijalarini qayta ishlatish imkonini beradi.

Ma’lumotlar buluti infratuzilmasi (Data Cloud Infrastructure)

Umumiy tavsif

Ma’lumotlar buluti (Data Cloud) — bu loyiha doirasidagi barcha ma’lumotlarni saqlash, boshqarish, tahlil qilish va ulashish uchun mo‘ljallangan markaziy raqamli ekotizimdir. U **Institutsional modernizatsiya rejasi (IMP)**ning barcha bosqichlarida — xom ma’lumotlarni yig‘ishdan tortib natijalarni e’lon qilishgacha — xavfsiz, izlanadigan va standartlashtirilgan ma’lumot oqimini ta’minlaydi.
Tizim gibrid arxitektura asosida ishlaydi (lokal serverlar + bulut texnologiyalari), ilmiy-tadqiqot serverlari bilan integratsiyalashgan va milliy hamda xalqaro (jumladan, GDPR) ma’lumotlarni himoya qilish talablariga to‘liq javob beradi.

1. Xom ma’lumotlar repozitoriyasi (Raw Data Repository)

Loyihada to‘plangan barcha xom ma’lumotlar — klinik yozuvlar, laboratoriya natijalari, tibbiy tasvirlar, sun’iy intellekt tizimlari tomonidan yaratilgan fayllar — versiya nazorati va cheklangan kirish huquqi bilan saqlanadi.
• Formatlar: CSV, DICOM, JSON, .xlsx
• Xavfsizlik: AES-256 shifrlash, ko‘p darajali ruxsat tizimi (tadqiqotchi, analitik, administrator)
• Zaxira nusxa: Har haftalik avtomatik sinxronizatsiya markaziy bulut serveri bilan
• Kuzatuvchanlik: Har bir fayl uchun manba, vaqt belgisi va mas’ul tadqiqotchi haqidagi metadata saqlanadi
Maqsad: Ma’lumotlarning butligini saqlash va ularni qayta tahlil qilish hamda auditlarda foydalanish imkonini yaratish.

2. Analitik jadvallar va hosilaviy ma’lumotlar (Analytical Tables and Derived Datasets)

Tozalangan va qayta ishlangan ma’lumotlar alohida tahlilga tayyor jadvallar ko‘rinishida saqlanadi:
• Demografik, laborator, tasviriy va genetik ko‘rsatkichlarni o‘z ichiga olgan agregatsiyalangan o‘zgaruvchilar mavjud.
• Ma’lumotlar o‘zaro maxfiylashtirilgan bemor identifikatorlari orqali bog‘langan.
• Har bir jadval ma’lumotlar lug‘ati bilan birga keladi (o‘zgaruvchi kodi, formati, birliklari bilan).
• Versiya belgilari ma’lumotlarning xom holatdan tahlil holatigacha bo‘lgan yo‘lini kuzatish imkonini beradi.
Maqsad: Statistik tahlillarni, AI modellarini o‘qitishni va turli tadqiqotlar o‘rtasida ma’lumot almashinuvini qayta ishlab chiqish imkonini yaratish.

3. Hisobotlar va ichki hujjatlar (Reports and Internal Documentation)

Loyihaning barcha ichki hujjatlari maxsus hisobotlar papkasida markazlashtirilgan holda saqlanadi:
• Oraliq va yakuniy amalga oshirish hisobotlari
• Etika ruxsatnomalari, monitoring jurnallari, yig‘ilish bayonnomalari
• Statistik tahlil natijalari va audit nazorat ro‘yxatlari
Har bir hujjatga raqamli identifikator (PID) biriktirilgan bo‘lib, u Jahon banki va institut hisobot tizimlarida havola sifatida ishlatiladi.
Maqsad: Shaffoflikni, hisobdorlikni va hisobotlarni samarali boshqarishni ta’minlash.

4. Nashrlar va ilmiy faoliyat natijalari (Publications and Knowledge Outputs)

Loyihadan olingan maqolalar, tezislar va posterlar Data Cloud platformasining Publications Node bo‘limida (1-ilova) saqlanadi:
• DOI yoki PubMed ID bilan indekslanadi.
• Har bir nashrga tegishli ma’lumotlar to‘plami va moliyalashtirish manbasi (PRIM-01-28) ko‘rsatiladi.
• Nashrlar turiga ko‘ra tizimlashtiriladi: jurnal maqolalari, konferensiya materiallari, siyosiy tahlil hujjatlari.
Maqsad: Tadqiqot natijalari va xom ma’lumotlar o‘rtasida izchil bog‘liqlikni ta’minlash, markazning ilmiy ko‘rinishini va iqtiboslanish darajasini oshirish.

5. Tahlil skriptlari va hisoblash jarayonlari (Analysis Scripts and Computational Workflows)

Barcha statistik skriptlar va hisoblash jarayonlari Data Cloud bilan bog‘langan Git-repozitoriyalar orqali nazorat qilinadi:
• Qo‘llab-quvvatlanadigan tillar: R, Python, Stata
• Har bir skript to‘liq texnik tavsif, dasturiy muhit va bog‘liqliklar haqidagi ma’lumotni o‘z ichiga oladi.
• Avtomatik log fayllar tahlil jarayonlarining audit izchilligini ta’minlaydi.
• Kod muntazam ravishda ekspertlar tomonidan ko‘rib chiqiladi, bu aniqlik va qayta ishlab chiqish imkonini oshiradi.
Maqsad: Ochiq ilmiy tamoyillarni rivojlantirish, tashqi validatsiyani va tahlil usullarining qayta foydalanilishini ta’minlash.

Xulosa jadvali

Moslik va barqarorlik

Data Cloud FAIR (Findable, Accessible, Interoperable, Reusable) va Ochiq ilm-fan (Open Science) tamoyillariga asoslanadi hamda Jahon bankining PRIM dasturi tomonidan qo‘llab-quvvatlanadi.
Bu yondashuv ma’lumotlarning uzoq muddatli saqlanishi, ularning o‘zaro mosligi va institutsional mustaqillikni ta’minlaydi.
Ushbu infratuzilma grant muddati tugagandan so‘ng ham faoliyatini davom ettirib, kardiologiyada sun’iy intellektga asoslangan tadqiqotlar va ko‘p markazli ma’lumot integratsiyasi uchun tayanch platforma bo‘lib xizmat qiladi.